css templates ........................................................................................................................................................ คำนิยม "หาดทราย คุณค่า..ชีวิตที่ถูกลืม"

 

 


 

คำนิยม

หนังสือ หาดทราย คุณค่า..ชีวิตที่ถูกลืม

 

วิจารณ์ พานิช

 

ผมขอขอบคุณคณะผู้จัดทำหนังสือ “หาดทราย คุณค่า..ชีวิตที่ถูกลืม” ที่ให้เกียรติผมเขียนคำนิยม หนังสือเล่มนี้  หลังจากได้เขียนคำนิยมให้แก่หนังสือ “หาดทราย...มรดก ทางธรรมชาติที่นับวันจะสูญสิ้น” ไปแล้วครั้งหนึ่ง หนังสือทั้งสองเล่มนี้ มีคุณค่าต่อการ ดำเนินนโยบายสาธารณะด้านการอนุรักษ์ และใช้ ประโยชน์หาดทรายของไทยอย่างยั่งยืนได้เป็นอย่างดี รวมทั้งจะเป็นตัวกระตุ้นให้มีการวิจัย สร้างความรู้เกี่ยว กับหาดทราย และเกี่ยวกับพลวัตของหาดทรายเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งหาดทรายในเขตร้อนชื้นและใน บริบทสังคมไทย

หนังสือเล่มนี้ช่วยให้เข้าใจวัฏจักรธรรมชาติ หรืออิทัปปัจจยตาของหาดทราย เมื่อเข้าใจเราก็จะ ไม่เป็นผู้ทำลายโดยไม่รู้ตัว หรือโดยเจตนาดีแต่รู้เท่า ไม่ถึงการณ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการทำลายโดยนโยบาย ของโครงการขนาดใหญ่กินพื้นที่กว้าง การทำลายก็ จะกว้าง และอาจจะถาวร คือไม่มีวันได้ธรรมชาติที่ สวยงาม และมีคุณค่าทางธรรมชาติกลับคืนมา และ การทำลายอาจไม่หยุด แค่ชายหาด อาจกินลึกเข้าไป ในแผ่นดินหรือในพื้นน้ำของทะเลกว้าง และอาจถึง ขนาดก่อการเปลี่ยนแปลงในชั้นบรรยากาศ รวมทั้งมี ผลกระทบต่อวิถีชีวิตของมนุษย์และสิ่งมีชีวิตอื่นๆ ทั้ง ทางตรงและทางอ้อม เพราะหาดทรายเป็นส่วนหนึ่ง ของระบบนิเวศที่กว้างใหญ่ เป็นระบบที่เกาะเกี่ยว ถึงกันหมดโดยมีเหตุผลหรือกลไกทางธรรมชาติอยู่ เบื้องหลัง

หนังสือเล่มนี้ มุ่งนำเสนอระบบนิเวศหรือความเข้า ใจกลไกธรรมชาติที่ละเอียดอ่อนและเชื่อมโยง ต้องการการศึกษาค้นคว้าทางวิชาการที่ใช้หลาย ศาสตร์มาประกอบกัน ใช้มุมมองที่เชื่อมโยงกว้างขวาง โดยไม่ลืมมิติมนุษย์ สังคม หรือชีวิตของผู้คน และหลายกรณีต้องการการศึกษาติดตามระยะยาว  เพื่อทำความเข้าใจความเปลี่ยนแปลงที่เป็นพลวัต  นำไปสู่มุมมองเชิงอนาคตระยะยาว ที่มีความจำเป็น อย่างยิ่ง ต่อการตัดสินใจเชิงนโยบาย

เรื่องระบบนิเวศของหาดทรายนั้น ก็เช่นเดียวกับ เรื่องธรรมชาติที่ซับซ้อนอื่นๆ ที่มีทั้งส่วนที่มนุษย์มี ความรู้ความ เข้าใจแล้ว และส่วนที่จะต้องศึกษาค้น คว้าทำความเข้าใจอีกต่อไป ส่วนที่รู้แล้วก็ไม่ใช่ว่า ความรู้นั้นจะถูกต้องไปเสียทั้งหมด หลายส่วนยังเป็น เพียงความรู้เบื้องต้น หรือยังเป็นเพียงการอนุมานยัง ไม่มีการพิสูจน์ชัดเจน เมื่อเหตุการณ์ผ่านไปมีการ เก็บข้อมูลหลักฐานเพิ่มขึ้น ความรู้ที่มีอยู่อาจถูก พิสูจน์ว่าไม่จริง ต้องเปลี่ยนความเชื่อนั้น ท่านผู้อ่าน จึงอาจพบว่าบางข้อความในหนังสือเล่มนี้ไม่ตรงกับ ความรู้เดิมของท่าน ท่านจะเชื่อความรู้ชุดใดต้องใช้ วิจารณญาณเอาเอง และเป็นหน้าที่ของผู้เขียน หนังสือเล่มนี้ ที่จะต้องเขียนโดยให้ข้อมูลหลักฐาน ประกอบให้น่าเชื่อถือ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเด็น ที่ท่านกำลังนำเสนอเพื่อหักล้างความเชื่อเดิม ที่เชื่อกันผิดๆ อย่างดาดดื่น

การค้นคว้าวิจัยเรื่องระบบนิเวศหาดทราย จึงมี ความสำคัญอย่างยิ่ง ผมจึงรู้สึกยินดีที่แผนงานสร้าง เสริมการเรียนรู้กับสถาบันอุดมศึกษาไทยเพื่อการ พัฒนานโยบายสาธารณะที่ดี (นสธ.) ของ สสส. ให้ การสนับสนุนกลุ่มนักวิชาการที่ทำงานวิจัย เรื่องชาย หาดภาคใต้มาเป็นเวลานาน เพื่อนำผลงานวิจัยออก สู่สังคม และสู่การกำหนดนโยบายสาธารณะ และเพื่อ ทำงานวิจัยเรื่องพลวัตของหาดทรายและเรื่องระบบ นิเวศหาดทรายในบริบทไทยอย่างต่อเนื่อง

เมื่อมองหาดทรายชายทะเล ในฐานะส่วนหนึ่งของ ระบบนิเวศ เราจะสามารถเชื่อมโยงหาดทรายกับสิ่ง อื่นได้อย่างไม่มีข้อจำกัด ทั้งที่เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นตาม ธรรมชาติ และที่มนุษย์สร้างขึ้น ในหนังสือเล่มนี้มีการ เอ่ยถึงลมอยู่บ้าง ในส่วนของเนินทราย แต่ผมคิดว่า ยังน่าจะได้ทำวิจัยเพื่อสร้างความรู้เกี่ยวกับปัจจัยของ ลมต่อระบบนิเวศที่หาดทราย ให้เชื่อมโยงกว้างขวาง และลึกซึ้งยิ่งกว่านี้ นอกจากนั้นหนังสือเล่มนี้ยังไม่ได้ กล่าวถึงป่าชายเลน ว่ามีส่วนเกี่ยวข้องกับระบบนิเวศ ของหาดทรายอย่างไรบ้าง

อีกปัจจัยหนึ่งที่น่าจะได้มีการศึกษาคือฝน ฝนชุกกับ ฝนแล้งมีผลต่อระบบนิเวศหาดทราย อย่างไรบ้าง ปีที่ ฝนแล้งระบบนิเวศหาดทรายมีลักษณะอย่างไร ปีที่ฝน ชุกมาก ระบบนิเวศหาดทรายมีลักษณะอย่างไร เหล่านี้ เป็นประเด็นที่ ควรมีการเก็บข้อมูลหาความรู้เพิ่มเติม

สิ่งที่มนุษย์ทำขึ้นและน่าจะเกี่ยวข้องกับระบบนิเวศ หาดทรายอย่างหนึ่งคือ บ่อเลี้ยงกุ้งที่มีการถ่ายน้ำจาก บ่อเลี้ยงกุ้งลงสู่ทะเล น่าจะมีการศึกษาว่าในพื้นที่ที่มี บ่อเลี้ยงกุ้งหนาแน่นก่อผลกระทบต่อระบบนิเวศหาด ทรายอย่างไรบ้าง

การเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติส่วนใหญ่เกิดขึ้นช้าๆ ส่วนหนึ่งเปลี่ยนแปลงแบบเป็นวัฏจักร คือวนกลับที่เดิม หรือสภาพเดิม มีบ้างที่เปลี่ยนแปลงรวดเร็วรุนแรงและ ไม่กลับคืนสภาพเดิม แต่การเปลี่ยนแปลงด้วยฝีมือมนุษย์ โดยเฉพาะที่เกิดขึ้นจากโครงการขนาดใหญ่ มักเปลี่ยน รุนแรงและไม่มีวันคืนสภาพ นี่คือเหตุผลที่เรา ต้องศึกษา ทำความเข้าใจปัจจัยและกลไกที่ก่อความเปลี่ยนแปลง ระบบนิเวศหาดทราย เพื่อให้เข้าใจว่าเมื่อมนุษย์เข้าไป สร้างการเปลี่ยนแปลงที่จุดหนึ่งหรือปัจจัยหนึ่ง การเปลี่ยน แปลงอื่นๆจะตามมาอย่างไรบ้าง

หนังสือเล่มเล็กนี้มี ๔ บท อ่านแล้วจะได้ความเข้าใจ สภาพที่เสมือน “มีชีวิต”ของหาดทรายรวมทั้งเข้าใจ เรื่องราวของสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ในหาดทราย หรือมา หากินที่หาดทราย

ในบทที่ ๔ วิถีชุมชนบนหาดทรายมีกรณีตัวอย่าง ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจากฝีมือมนุษย์ ๓ กรณี ตัวอย่าง เป็นตัวอย่างของผลร้ายต่อสภาพของหาด ทราย ทำให้ผมนึกอยากทราบกรณีตัวอย่างที่การดำเนิน การก่อ ผลดีต่อความสวยงามยั่งยืนของหาดทราย ในโอกาสต่อไปทีมวิจัยทีมนี้น่าจะได้ศึกษาและนำมา เสนอให้เห็นว่า นโยบายสาธารณะที่ดีในเรื่องหาดทราย ที่เห็นผลดีเป็นที่ ประจักษ์ในประเทศไทยมีอยู่ที่ไหน เป็นอย่างไร ทำไมจึง เกิดขึ้นได้

ในบทที่ ๔ นี้ เมื่ออ่านถึงเรื่องการปักทางมะพร้าวล่อ ปลากระบอกที่ชายหาดบ้านปาตาปูดี ผมก็ได้เรียนรู้ว่า ในวิถีชุมชนนั้น มีการเคารพสิทธิทางปัญญาของผู้อื่น โดยไม่ต้องจดทะเบียนทรัพย์สินทางปัญญา

โดยสรุป ผมเห็นว่าหนังสือ“หาดทราย คุณค่า...ชีวิต ที่ถูกลืม” มีคุณค่าสูงต่อการดำเนินการอนุรักษ์และใช้ ประโยชน์ของหาดทรายชายทะเล ให้มีความยั่งยืน ดำรงคุณค่าต่อสังคมในอนาคต เป็นตัวกระตุ้นให้เกิด การศึกษาค้นคว้าเรื่องราวของหาดทรายชายทะเลใน แง่มุมต่างๆ อย่างเชื่อมโยงและลึกซึ้ง

ผมอยากเห็นการวิจัยท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องกับหาดทราย ชายทะเลในท้องถิ่นของตน โดยมีนักเรียน ครู ผู้นำชาว บ้าน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ฯลฯ เข้ามีส่วนร่วมใน หลากหลายบทบาท โครงการวิจัยท้องถิ่นในหลายๆพื้นที่ เชื่อมโยงกันเป็นเครือข่ายวิจัยท้องถิ่น เพื่ออนุรักษ์และ ใช้ประโยชน์หาดทรายชายฝั่งอย่างยั่งยืน โดยทีมวิจัยผู้ จัดทำหนังสือเล่มนี้ ทำหน้าที่ประสานความร่วมมือเป็น เครือข่ายและสนับสนุนทางวิชาการ โดยค่าใช้จ่าย (ซึ่ง ต้องการเพียงเล็กน้อย) ในการดำเนินการวิจัยท้องถิ่นมา จากท้องถิ่นเอง (เช่นจาก อบต.) จะช่วยให้เกิดนโยบาย สาธารณะที่ดีในระดับท้องถิ่นเกี่ยวกับหาดทรายชายทะเล อย่างยั่งยืน และอย่างอิงหลักฐานความรู้

ผมขอแสดงความยินดีต่อผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายอีกครั้ง หนึ่งที่มีการตีพิมพ์เผยแพร่หนังสือเล่มนี้ รวมทั้งมีการนำ หนังสือเล่มนี้ไปดำเนินการขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะ เกี่ยวกับหาดทรายในหลากหลายระดับหลากหลายมิติ

 

วิจารณ์ พานิช

๑๓ มิถุนายน ๒๕๕๔


Image 1

.